LƯU TRỮ NĂNG LƯỢNG (BESS): GIÁ TRỊ MANG LẠI CHO HỆ THỐNG ĐIỆN VÀ AI LÀ

Sự phát triển mạnh mẽ của điện mặt trời và điện gió đang đặt ra yêu cầu mới cho hệ thống điện Việt Nam: không chỉ cần thêm nguồn phát mà còn cần những giải pháp giúp hệ thống vận hành ổn định, linh hoạt và hiệu quả hơn. Trong đó, hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS) và thủy điện tích năng được xem là những "mảnh ghép" quan trọng của quá trình chuyển dịch năng lượng.

Tuy nhiên, một câu hỏi lớn được đặt ra là: Giá trị mà các hệ thống lưu trữ mang lại sẽ được ghi nhận như thế nào và ai sẽ là người chi trả?

BESS không tạo ra điện mới nhưng tạo ra giá trị rất lớn

Khác với điện mặt trời hay điện gió, hệ thống BESS không trực tiếp tạo ra điện năng.

BESS hoạt động theo nguyên lý sạc điện khi nguồn điện dư thừa và xả điện vào thời điểm hệ thống cần nhất. Trong quá trình này luôn tồn tại tổn thất năng lượng nên nếu chỉ xét sản lượng điện phát ra thì BESS khó mang lại hiệu quả kinh tế như một nhà máy điện thông thường.

Tuy nhiên, giá trị thực sự của BESS nằm ở khả năng:

Lưu trữ lượng điện dư vào giờ thấp điểm.
Cung cấp điện trong giờ cao điểm.
Hạn chế cắt giảm công suất điện mặt trời và điện gió.
Hỗ trợ điều tần, điều áp và ổn định lưới điện.
Giảm nhu cầu đầu tư thêm các nhà máy điện phủ đỉnh.
Tăng độ tin cậy và an toàn cho hệ thống điện.

Nói cách khác, BESS không làm tăng đáng kể tổng sản lượng điện nhưng giúp nâng cao giá trị sử dụng của điện năng đúng vào thời điểm hệ thống cần nhất.

Hai trụ cột lưu trữ năng lượng trong Quy hoạch điện VIII

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, Việt Nam định hướng phát triển lưu trữ điện năng dựa trên hai giải pháp chính:

Hệ thống pin lưu trữ BESS

BESS có khả năng phản ứng rất nhanh, phù hợp với các nhiệm vụ:

Điều tần.
Điều áp.
Cân bằng công suất.
Hỗ trợ vận hành lưới điện theo thời gian thực.

Thủy điện tích năng

Khác với BESS, thủy điện tích năng có khả năng lưu trữ lượng điện rất lớn trong nhiều giờ hoặc nhiều ngày.

Đây là giải pháp hiệu quả để chuyển dịch điện năng từ thời điểm nhu cầu thấp sang thời điểm phụ tải cao.

Theo định hướng quy hoạch, đến năm 2030 Việt Nam dự kiến phát triển:

Từ 10 – 16,3 GW hệ thống BESS.
Khoảng 2,4 – 6 GW thủy điện tích năng.

Vì sao không nên tính toàn bộ chi phí BESS vào giá điện?

Một trong những vấn đề được quan tâm hiện nay là cơ chế thanh toán cho hệ thống lưu trữ.

Nếu toàn bộ chi phí đầu tư BESS được cộng trực tiếp vào giá bán điện của dự án điện mặt trời sẽ xuất hiện một bất hợp lý.

Bởi phần lớn lợi ích mà BESS mang lại không chỉ dành cho chủ đầu tư dự án mà còn cho:

toàn bộ hệ thống điện,
ngành điện,
doanh nghiệp,
người sử dụng điện,
và cả nền kinh tế.

Lợi ích này thể hiện ở việc giảm chi phí vận hành, giảm đầu tư nguồn điện dự phòng và nâng cao độ ổn định của hệ thống điện quốc gia.

Chính vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng điều cần thiết hiện nay không phải là tranh luận có nên phát triển BESS hay không, mà là xây dựng cơ chế để ghi nhận đúng giá trị mà lưu trữ năng lượng mang lại.

Kinh nghiệm quốc tế: Không chỉ trả tiền cho điện

Nhiều quốc gia đã xây dựng cơ chế riêng để thanh toán cho các dịch vụ mà hệ thống lưu trữ cung cấp.

Ví dụ:

Australia thanh toán thông qua thị trường dịch vụ điều tần (FCAS).
Anh triển khai các cơ chế Dynamic Containment và Dynamic Regulation nhằm duy trì ổn định tần số.
Hoa Kỳ cho phép các hệ thống BESS tham gia đồng thời thị trường điện năng, thị trường công suất và thị trường dịch vụ phụ trợ.

Điểm chung là nhà đầu tư không chỉ có doanh thu từ bán điện mà còn được trả tiền cho các dịch vụ giúp hệ thống điện vận hành ổn định hơn.

Thị trường dịch vụ phụ trợ – Chìa khóa phát triển lưu trữ năng lượng

Theo nhiều chuyên gia, thị trường dịch vụ phụ trợ sẽ là lời giải quan trọng cho bài toán kinh tế của BESS.

Thông qua thị trường này, các dịch vụ như:

điều tần,
điều áp,
dự phòng công suất,
cân bằng hệ thống,
khởi động đen,

đều có thể được định giá và thanh toán minh bạch.

Không chỉ BESS, các nguồn điện khác như thủy điện, nhiệt điện, thủy điện tích năng hay chương trình điều chỉnh phụ tải cũng có thể tham gia cạnh tranh bình đẳng.

Điều này giúp các đơn vị cung cấp dịch vụ được trả đúng với giá trị mà họ đóng góp cho hệ thống điện.

Cơ chế phù hợp sẽ thúc đẩy đầu tư BESS

Quy hoạch điện VIII đã xác định rõ vai trò quan trọng của lưu trữ năng lượng trong quá trình chuyển đổi xanh.

Tuy nhiên, để đạt mục tiêu phát triển hàng chục GW BESS trong những năm tới, Việt Nam cần xây dựng cơ chế tài chính đủ hấp dẫn.

Khi các dịch vụ mà BESS cung cấp được thanh toán minh bạch, nhà đầu tư sẽ có thêm nguồn doanh thu ngoài việc bán điện, từ đó nâng cao hiệu quả tài chính của dự án và thúc đẩy thị trường phát triển bền vững.

Kết luận

Trong tương lai, lưu trữ năng lượng sẽ không chỉ là thiết bị đi kèm các dự án điện mặt trời mà còn trở thành thành phần quan trọng của hệ thống điện hiện đại.

Giá trị lớn nhất của BESS không nằm ở số kWh điện phát ra mà ở khả năng giúp hệ thống điện vận hành an toàn, linh hoạt và hiệu quả hơn.

Việc hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh và xây dựng cơ chế thanh toán cho các dịch vụ phụ trợ sẽ là yếu tố quyết định để lưu trữ năng lượng phát triển mạnh mẽ, góp phần hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi năng lượng xanh và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Lê Gia Phát Solar luôn cập nhật các xu hướng công nghệ mới trong lĩnh vực điện mặt trời và lưu trữ năng lượng nhằm mang đến cho khách hàng những giải pháp đầu tư hiệu quả, tối ưu chi phí và phù hợp với định hướng phát triển năng lượng bền vững trong tương lai.

Tham khảo bài viết gốc tại đây

📞 Liên hệ để được tư vấn & khảo sát thực tế công trình

CÔNG TY CP KỸ THUẬT ĐIỆN & XÂY DỰNG LÊ GIA PHÁT

Nguồn năng lượng xanh – Đồng hành cùng bạn

📞 Hotline: 0909 377 615 (Zalo) – 0969 536 615
📧 Email: legiaphat2020company@gmail.com
🌐 Website: https://www.legiaphatsolar.com

Facebook: https://www.facebook.com/le.thanh.tru.2025